Bardzo trudno jest stworzyć uniwersalne podejście do inwestowania, które będzie idealne dla wszystkich. Ludzie różnią się między sobą pod wieloma względami: potrzebami, motywacjami, sposobem podejmowania decyzji czy tolerancją ryzyka.
Niektórzy inwestorzy podejmują decyzje przede wszystkim na podstawie liczb i faktów. Inni większą wagę przywiązują do intuicji. Jedni traktują inwestowanie jako bardzo prywatną sprawę i nie czują potrzeby dzielenia się swoimi decyzjami z innymi. Inni z kolei chętnie dyskutują o inwestycjach w grupach i społecznościach inwestorskich.
Dla części osób motywacją jest rywalizacja, czyli chęć osiągnięcia wyższej stopy zwrotu niż inni inwestorzy. Dla innych porównywanie się z innymi nie ma większego znaczenia. Są również tacy inwestorzy, dla których tworzenie szczegółowego planu inwestycyjnego w arkuszu kalkulacyjnym jest naturalnym i przyjemnym procesem. Inni uznaliby to za kompletną stratę czasu.
Co ważne, różne typy osobowości mogą prowadzić do skutecznego inwestowania, choć sposób działania oraz źródła motywacji będą zupełnie inne. Ważne jest aby inwestor dopasował sposób inwestowania, a może nawet instrumenty w które inwestuje do swojej osobności. Inaczej jego szanse na utrzymanie motywacji są dość ograniczone.
Teoria Carla Gustava Junga
W analizie wpływu osobowości na inwestowanie pomocna może być koncepcja typów osobowości opracowana przez Carla Gustava Junga. Model ten został zaprezentowany w 1921 roku i do dziś jest rozwijany przez psychologów oraz wykorzystywany w wielu organizacjach na świecie. Wiele firm używa go między innymi do budowania efektywnych zespołów, lepszego dopasowania pracowników do stanowisk oraz skuteczniejszego motywowania ludzi poprzez wykorzystanie ich naturalnych predyspozycji. Podstawą modelu Junga są dwie pary preferencji psychologicznych.
Pierwsza para preferencji dotyczy sposobu oceniania rzeczywistości.
Myślenie i Uczucia
- Myślenie oznacza podejmowanie decyzji głównie na podstawie faktów, logiki i zależności przyczynowo skutkowych,
- Uczucia oznaczają ocenianie sytuacji przez pryzmat emocji, relacji i wartości.
Dla inwestora ta różnica może być bardzo istotna. Osoba kierująca się logiką będzie preferować analizy, dane i analizę finansową spółek. Może też próbować analizy technicznej. Inwestor bardziej emocjonalny może większą wagę przywiązywać do własnego wyczucia, historii spółki, potencjału jej produktów, misji czy wpływu na społeczeństwo (ESG).
Druga para preferencji dotyczy źródeł energii psychicznej.
Introwersja i Ekstrawersja
- Introwertycy czerpią energię z własnego życia wewnętrznego i refleksji,
- Ekstrawertycy zyskują energię poprzez kontakt z innymi ludźmi.
Różnica ta może wpłynąć na styl inwestowania oraz samej motywacji. Introwertyczny inwestor może preferować samodzielną analizę i podejmowanie decyzji w ciszy. Ekstrawertyk może z kolei chętniej uczestniczyć w dyskusjach inwestorskich, konferencjach czy społecznościach inwestorów.
Carl Gustav Jung (1875–1961) był szwajcarskim psychiatrą, twórcą psychologii analitycznej i jednym z pierwszych badaczy, którzy opisali introwersję oraz ekstrawersję jako dwa różne sposoby funkcjonowania psychicznego. Jego koncepcja typów osobowości – oparta m.in. na tym, czy człowiek bardziej kieruje się myśleniem czy uczuciami i czy skupia uwagę na sobie czy na otoczeniu – inspiruje dziś wiele prostych modeli stylów działania, w tym podział na cztery „kolory” inwestorów użyty w tym artykule.
Cztery kolory osobowości inwestora
Połączenie dwóch opisanych par preferencji prowadzi do uproszczonego modelu czterech typów osobowości, często przedstawianych za pomocą kolorów: niebieskiego, zielonego, czerwonego i żółtego.
Do określenia do jakiego koloru jest ci najbliżej pomocny może być poniższy schemat lub krótkie opisy, które znajdziesz pod nim.
Niebieski – analityk
Niebieski jest osobą, która w podejmowaniu decyzji kieruje się przede wszystkim faktami i liczbami, a nie uczuciami czy intuicją. Zanim coś kupi, spędza dużo czasu na analizie szczegółów danego przedmiotu (lub spółki czy ETF-a) i metodycznie porównuje go z innymi możliwościami. Często tworzy listy argumentów „za” i „przeciw” lub różne systemy punktowe. Zazwyczaj woli robić to samodzielnie, ponieważ wtedy może spokojnie skupić się na analizie.
Niebieski inwestor podejmuje decyzje głównie na podstawie szczegółowych danych. Zanim dokona zakupu jakiegokolwiek aktywa, zwykle długo analizuje dostępne informacje i porównuje różne opcje. Jego naturalnym środowiskiem są internetowe skanery, porównywarki i rankingi.
Często buduje modele punktowe, analizuje dane historyczne i dokładnie sprawdza parametry inwestycji. Niebieski ceni wiedzę i przygotowanie. Zanim zacznie inwestować w nową klasę aktywów, prawdopodobnie przeczyta kilka książek na jej temat, przeanalizuje wieloletnie dane historyczne oraz oceni relację potencjalnego zysku do ryzyka.
Portfel takiego inwestora często jest dobrze zdywersyfikowany i oparty na określonych zasadach. Może obejmować akcje stabilnych spółek lub ETF-y z różnych rynków, obligacje, nieruchomości oraz niewielką część aktywów alternatywnych, takich jak złoto.
Dla analityka szczególnie ważne jest, aby struktura portfela była zgodna z wcześniej ustalonym planem. Największym wyzwaniem dla tego typu inwestora może być tak zwany paraliż decyzyjny, czyli nadmierna analiza, która czasami opóźnia podjęcie decyzji inwestycyjnej.
Zielony – realizator i opiekun
Zielony jest osobą, dla której bardzo ważne jest poczucie bezpieczeństwa i stabilności. Nie przepada za gwałtownymi zmianami ani nowymi, niesprawdzonymi rozwiązaniami – znacznie lepiej czuje się, gdy może polegać na sprawdzonych schematach. Duże znaczenie mają dla niego także relacje i emocje. Jest troskliwy, uważny na potrzeby innych i często więcej uwagi poświęca innym niż sobie. Może to utrudniać znalezienie motywacji do systematycznego oszczędzania czy inwestowania. Łatwiej ją odnajduje, gdy myśli o bezpieczeństwie finansowym swojej rodziny.
Zielony jest osobą sumienną i odpowiedzialną. Jeśli podejmie się jakiegoś zadania, zazwyczaj doprowadza je do końca. Podobnie jak u niebieskiego, trudniejszy bywa jednak sam moment rozpoczęcia działania – choć z innych powodów. Niebieski zwleka, bo chce wszystko dokładnie przeanalizować, natomiast zielony potrzebuje czasu, aby oswoić się ze zmianą i upewnić się, że nie zaburzy ona jego poczucia stabilności.
Zielony inwestor ceni bezpieczeństwo i przewidywalność. Działa spokojnie i metodycznie, unikając inwestycji, które wydają się zbyt ryzykowne lub trudne do zrozumienia. Rzadko będzie to osoba inwestująca w kryptowaluty, ryzykowne spółki wzrostowe czy ETF-y lewarowane. Znacznie lepiej czuje się przy sprawdzonych rozwiązaniach o umiarkowanym poziomie ryzyka. Jednocześnie może wykazywać większą skłonność do inwestowania w spółki, których działalność uważa za społecznie wartościową, nawet jeśli nie są one kojarzone z najszybszym wzrostem. Podobnie może być w przypadku funduszy ETF. Zielony inwestor może częściej wybierać fundusze oznaczone jako SRI (Socially Responsible Investing), takie jak na przykład:
Może także chętniej interesować się ETF-ami opartymi na obligacjach, które zazwyczaj charakteryzują się mniejszą zmiennością.
Zielony inwestor raczej nie znajdzie motywacji w chęci szybkiego wzbogacenia się. Znacznie silniej działa na niego perspektywa budowania długoterminowego bezpieczeństwa finansowego i stabilności dla siebie oraz swojej rodziny.
Największym wyzwaniem dla tego typu inwestora może być zbyt długie odkładanie decyzji o rozpoczęciu inwestowania. Kiedy jednak już zacznie działać i wypracuje własny system, często pozostaje mu wierny przez długie lata.
Czerwony – strateg i rywal
Czerwony jest osobą silnie nastawioną na osiąganie celów i rywalizację. W wielu obszarach życia szuka wyzwań oraz możliwości sprawdzenia się w konkurencji z innymi. Cechuje go dynamika działania oraz szybkie podejmowanie decyzji. Nie przepada za długimi analizami ani za współpracą z osobami działającymi bardzo powoli.
W inwestowaniu często preferuje aktywne strategie i dąży do osiągania wyników lepszych niż średnia rynkowa. Przeciętne rezultaty rzadko są dla niego satysfakcjonujące. Jeśli wyznaczy sobie konkretny cel finansowy, potrafi wykazać się dużą determinacją w jego realizacji.
Czerwony inwestor rzadziej wybiera rozwiązania w pełni pasywne, takie jak szerokie ETF-y na globalny rynek akcji. Często jest przekonany, że sam potrafi lepiej dobrać spółki do swojego portfela. Jednocześnie, dzięki determinacji i konsekwencji w realizacji celów, przy odpowiedniej dyscyplinie może osiągać bardzo dobre wyniki inwestycyjne.
Największym błędem czerwonego inwestora bywa przekonanie, że dzięki determinacji i szybkim decyzjom zawsze będzie w stanie pokonać rynek. Wynika to z nadmiernej pewność siebie, trudności w przyznawaniu się do błędów oraz skłonność do podejmowania zbyt dużego ryzyka. Dlatego czerwonym inwestorom często proponuje się podzielenie kapitału na dwie części: portfel pasywny (na przykład oparty na ETF-ie na akcje globalne lub ETF łączącym akcje i obligacje) oraz część bardziej agresywną, w której mogą samodzielnie dobierać inwestycje i sprawdzać swoje umiejętności.
Żółty – inspirator
Żółty jest osobą bardzo towarzyską i kreatywną. Lubi kontakt z ludźmi, nowe pomysły i inspirujące projekty. Nie przepada natomiast za monotonną pracą wymagającą długotrwałych analiz i powtarzalnych działań. Często interesują go nowe technologie oraz projekty, o których można opowiadać innym. W jego portfelu częściej mogą więc pojawiać się nowoczesne spółki technologiczne lub nowe klasy aktywów.
Decyzje inwestycyjne żółtego rzadko są poprzedzone długą analizą danych. Większą rolę odgrywają intuicja oraz atrakcyjność samego pomysłu inwestycyjnego. Taki inwestor często dobrze odnajduje się w społecznościach inwestorskich, gdzie może wymieniać się opiniami i pomysłami z innymi.
Jednocześnie jego portfel bywa mniej uporządkowany i mniej zdywersyfikowany niż w przypadku analityka czy realizatora. Dlatego dla tego typu inwestora szczególnie ważne jest wypracowanie dobrych nawyków finansowych, które pomagają utrzymać dyscyplinę w długim okresie.
Dla żółtego inwestora interesujące mogą być również ETF-y tematyczne, na przykład związane ze sztuczną inteligencją, wodą czy czystą energią.
Największym wyzwaniem dla tego typu inwestora bywa jednak skłonność do częstego zmieniania pomysłów inwestycyjnych i brak konsekwencji w realizacji długoterminowej strategii.
Czy któryś typ osobowości inwestuje najlepiej?
Nie ma jednoznacznych badań pokazujących, który typ osobowości osiąga najlepsze wyniki inwestycyjne. Każdy styl ma swoje mocne i słabe strony.
Można jednak przypuszczać, że:
- bardziej ostrożni inwestorzy (niebiescy i zieloni) częściej osiągają stabilne, umiarkowane wyniki zgodne z średnią rynkową,
- bardziej dynamiczni inwestorzy (czerwoni i żółci) częściej osiągają rezultaty skrajne — bardzo dobre lub bardzo słabe.
W inwestowaniu nie jest jednak najważniejsze miejsce w rankingu. Znacznie większe znaczenie ma to, czy strategia inwestycyjna pozwala osiągnąć indywidualne cele finansowe oraz czy inwestor jest w stanie konsekwentnie ją realizować przez wiele lat.
Dlatego jednym z najważniejszych kroków w budowaniu własnej strategii inwestycyjnej jest dopasowanie jej do własnej osobowości. Strategia, która jest zgodna z naturalnym stylem działania inwestora, będzie znacznie łatwiejsza do utrzymania w długim okresie.
Michał Walendowicz